Ovogodišnja dodjela Nobelove nagrade bez svečanosti i diplomatskom poštom

0
159

Svakog 10. decembra u Stockholmu se dodjeljuju Nobelove nagrade na svečanosti u Plavoj hali. 2020. ceremonije nema zbog pandemije korone, nagrade: 186 grama od 18 karatnog zlata, šalju se diplomatskom poštom na 12 ovogodišnjih dobitnika: u 4 zemlje, u 8 gradova. Švedska dodjeljuje nagrade za: medicinu, fiziku, hemiju, književnost i ekonomiju, dok Norveška daje nagradu za mir.

Piše: Fikret TUFEK

Najvrijednija nagrada na svijetu

Nobelove nagrade (švedski Nobelpriset) dodjeljuju se svake godine pojedincima ili grupama čiji su uspjesi iznimni. To uključuje izvanredna istraživanja, nove tehnike i tehnologije ili poseban doprinos društvu. Dobitnici Nobelove nagrade su univerzalni genijalaci i briljantni pojedinaci. Nobelova nagrada se dodeljuje jednom godišnje i jedna je od najvrijednijih nagrada na svijetu. Nagrada je ustanovljena 1895. godine po želji švedskog naučnika Alfreda Nobela, a prvi put je dodijeljena 1901. Nobelova se nagrada dodjeljuje poslednjih 117 godina, a svake godine ima više od 200 nominiranih.

Dobitnici za 2020. godinu

Nobelova nagrada za medicinu:Harvey J. Alter, Michael Houghton i Charles M. Rice

Trojica naučnika koji su identifikovali i okarakterisali virus odgovoran za brojne slučajeve hepatitisa i bolesti jetre – hepatitis C – dobitnici su Nobelove nagrade za fiziologiju ili medicinu za 2020. godinu: Harvey J. Alter, Michael Houghton i Charles M. Rice.

Nobelova nagrada za fiziku: Rodžer Penrouz, Rajnhard Gencel i Andrea Gez

Nagradu su podelili fizičar Rodžer Penrouz, koji je teorijski pokazao kako se crne rupe mogu formirati u svemiru, kao i astronomi Rajnhard Gencel i Andrea Gez, otkrili supermasivnu crnu rupu u središtu Mliječnog puta.

Nobelova nagrada za hemiju: Emanuel Šarpantje i Dženifer Daudna

Francuskinja Emanuel Šarpantje i Amerikanka Dženifer Daudna ovogodišnje su dobitnice Nobelove nagrade za hemiju, a nagrađen je njihov rad na razvoju metode modifikovanja genoma.

Nobelova nagrada  za književnost: američka pjesnikinja Luiz Glik

Luiz Glik, američka pesnikinja jevrejskog porekla, osim Nobela, dobitnica je i drugih značajnih nagrada, poput Pulicerove i Penove nagrade, za knjigu „Divlja perunika“, odnosno za zbirku eseja „Dokazi i teorije.“

Nobelova nagrada za ekonomiju: Polu R. Milgrom i Robert B. Vilson

saopštila je da je nagradu dodelila Polu R. Milgromu i Robertu B. Vilsonu, „za unapređenje teorije o aukcijama i otkrića novog formata aukcija“.

Nobelova nagrada  za mir: Svetski program za hranu (WFP) Ujedinjenih nacija

Nagradu je dobio Svetski program za hranu (WFP) UN zbog napora u borbi protiv gladi.

Zanimljivosti o Nobelovoj nagradi

Wikipedia piše: Nobelova nagrada nosi ime po Alfredu Nobelu, švedskom industrijalcu i izumitelju dinamita, koji je 27. novembra/studenog 1895. u švedsko–norveškom klubu u Parizu obznanio ideju o osnivanju fonda iz kojeg bi se dodjeljivala nagrade najzaslužnijima. Nobel je bio zaprepašten i šokiran načinom na koji je svijet upotrebljavao njegov izum: dinamit i u toj činjenici leži razlog njegove odluke da se nagrade dodjeljuju onima koji svojim sposobnostima najviše doprinose čovječanstvu. Prva svečanost dodjele Nobelovih nagrada za književnostfizikukemiju i medicinu je održana na Kraljevskoj glazbenoj Akademiji u Stockholmu1901. godine. Od 1902. godine nagrade formalno dodjeljuje kralj Švedske. Nagrada za mir se dodjeljuje u norveškoj metropoli Oslu jer su početkom 20. stoljeća, kada je dodjeljivanje započelo, te dvije države bile unutar jedne države, Kraljevine Švedske.

Nobelove nagrade se dodjeljuju 10. decembra

Nagrade se dodjeljuju jednom godišnje na svečanosti koja se održava u pravilu 10. decembra -prosinca, dana kada je preminuo Alfred Nobel. No, imena dobitnika (laureata) nagrada se u pravilu objavljuju već u oktobru/listopadu. Objave vrše ustanove povezane sa Švedskom Akademijom. Od 1969. godine dodjeljuje se i Nobelova nagrada za ekonomiju. Nagrade nisu dodijeljene jedino za vrijeme Drugoga svjetskog rata (od 1940. do 1942.).

Preko milion eura

Po svojoj prirodi, Nobelova je nagrada financijski utemeljena. Iznos je nešto veći od 1 milijuna eura. Ideja koja je opravdavala dodjelu nagrade bila je u smislu da se s dobivenim financijskim sredstvima nastave istraživanja i razvoj. No, realnost je nešto drugačija. Mnogi su dobitnici nagrade po njenom primitku već bili u mirovini, a nekima taj novac baš i nije poslužio za daljnja istraživanja.

Imena nominovanih se čuvaju u tajnosti 50 godina

Ne možete sami sebe nominovati za Nobelovu nagradu – netko drugi to mora učiniti umjesto vas. Morate biti živi u vrijeme nominacije. Ako ste nominovani, nećete ni saznati, osim ako ne pobijedite. Svake godine ima više od 200 nominovanih za razne nagrade, od kojih mali broj uđe u uži izbor. Imena kandidata, kao i onih koji su ušli u uži izbor, čuvaju se u tajnosti 50 godina, zbog lobiranja.

Nagrada za ekonomiju ustanovljena kasnije: 1969. godine

Testamentom Alfreda Nobela utvrđeno je stvaranje pet nagrada: za fiziku, hemiju, medicinu, mir i književnost. 1969. godine dodijeljena je i šesta nagrada, povodom tristote godišnjice postojanja, Centralna banka Švedske je 1968. godine stvorila zadužbinu za finansiranje nove nagrade, uvažavajući dostignuća u ekonomskim istraživanjima. Poznata kao „Nagrada Švedske banke u ekonomskim naukama u znak sjećanja na Alfreda Nobela“, dobitniku dodeljuje Švedska akademija nauka.

Mahatma Gandi nikada nije dobio Nobelovu nagradu

Od1937. godine, indijski vođa Mahatma Gandi je nominovan pet puta za nagradu. Njegova poslednja nominacija je nekoliko sedmica nakon atentata u januaru 1948. Do tada Nobelov odbor nikada nije dodijelio nagradu posthumno, iako je prvobitna povelja ovo dozvoljavala u nekim okolnostima. Komisija je utvrdila da Gandi za sobom nije ostavio nasljednike, ili organizacije da prihvate nagradu. Umjesto toga komisija je odlučila da nikome ne dodijeli nagradu za mir, navodeći da ne postoje „odgovarajući živi kandidati“ vrijedni nagrade. Godine 2006, više od 50 godina nakon Gandijeve smrti, komisija je javno priznala propust, izrazivši žaljenje što Gandi nikada nije dobio nagradu.

Porodica Kiri: pet Nobelovih nagrada

Marija Kiri je 1903. godine postala prva žena koja je dobila Nobelovu nagradu kada je sa svojim mužem Pjerom nagrađena za fiziku. Osam godina kasnije, Marija je dobila i drugu Nobelovu nagradu, ovog puta samostalno i to na polju hemije. Irena Kiri, ćerka Marije i Pjera, je 1935. godine dobila Nobelovu nagradu za hemiju, koju je podelila sa svojim mužem Frederikom Žolijom. To je pet nagrada za samo dvije generacije. Godine 1965, zet Marije i Pjera, Henri Lebousi, bio je izvršni direktor Unicefa kada je ova organizacija dobila Nobelovu nagradu za mir.

Ajnštajnova žena Mileva Marić dobila novac Nobelove nagrade

Mileva Marić, prva žena Alberta Ajnštajna, obećavajuća naučnica, napustila je studije nakon vjenčanja 1903, posvetila se podizanju njihova dva sina. Ajnštajn je 1914. napustio porodicu, preselio u Berlin, Mileva i dječaci su ostali u Švajcarskoj. Dvije godine ranije, Ajnštaj je započeo vezu sa svojom rođakom, Elzom, i ubrzo je natjerao Milevu na razvod. Nakon pet godina pregovora, konačno su prihvatili rješenje: Ajnštajn je obećao je da će novčanu nagradu od bilo koje buduće nagrade, povjeriti sinovima, a Milevi je dozvoljeno da raspolaže novcem. Kada je Ajnštajn dobio Nobelovu nagradu za fiziku 1922, novac je prebačen njegovoj bivšoj ženi.

Nekoliko osoba odbilo Nobelovu nagradu.

Rijetko je, ali se dešavalo. Francuski filozof i pisac Žan Pol Sartr dobio je Nobelovu nagradu za književost 1964. godine, ali je odbio, kao i zvanične počasti. Godine 1973. komunistički vijetnamski vođa Le Duk To je nagrađen nagradom za mir zajedno sa državnim sekretarom SAD, Henrijem Kisindžerom, koji je prihvatio nagradu, ali je To odbio, naglasivši da pravi mir jos uvek nije postignut. Kada je ruskom pesniku i romanopiscu Borisu Paternaku dodijeljena nagrada za kjiževnost 1958, on je ubrzo prihvatio, čak je poslao telegram da je izuzetno „zahvalan“ i „ponosan“. Međutim, zvaničnici Sovjetskog Saveza, koji su uspješno spriječili objavljivanje Pasternakovih djela, odmah su ga prisilili da odbije nagradu. Nobelova fondacija nije odabrala drugog pobjednika, niti je uklonila Pasternaka iz zapisnika. Konačno, 1989. godine Pasternakov sin Evgenij je prihvatio nagradu u ime svog oca.

2019: Peter Handke dobio nagradu za književnost!

Tačno prije godinu dana: 10. decembra 2019, objavio sam teskt: „Kontraverze uz dodjelu Nobelove nagrade“, gdje sam u podnaslovu „Protest se različito opisuje u Švedskoj i BiH“ napisao: – Cijeli svijet je imao priliku gledati glamuroznu ceremoniju dodjele Nobelove nagrade za književnost u Gradskoj vijećnici u Stockholmu 10. decembra 2019, preko različitih tv-kanala i društvenih mreža. Ali, svijet nije istim očima posmatrao iste činjenice, čak ni o broju prisutnih na protestnom mitingu (SVT1 tekst: 400 prisutnih – N1 BiH: preko 1.000 prisutnih), na Norrmalms trgu „Manifestacija protiv dodjele Nobelove nagrade Peteru Handkeu“, koja se održavala baš  10. decembra, na Nobelov dan i u vrijeme dodjele Nobelove nagrade!

Da kontraverze budu još veće: 10. decembar je i Međunarodni dan pravde! Ne zamjerite, ali autoru ovih redova se čini, da tu nema ni „P“ od pravde, bar kad je u pitanju gledanje na „malu“ ali istinoljubivu Bosnu i Hercegovinu. Na dodjeli Nobela za književnost preko 1.500 gostiju, u najsvečanijoj odjeći, zanimalo se za „pečenu patku“, ne vodeći računa o istini i „novinskoj patki“, pa mi naum pade stara narodna: „Ima nešto trulo (truhlo) u državi Danskoj“, pardon Kraljevini Švedskoj!

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here